“Cỡi ngựa…” Nha Trang

Đi Nha Trang (Khánh Hòa) chẳng có mấy ngày, lại gặp ngay cơn bão số 11 (Mirinae)!

Thác YangBay

1-11-2009:

Từ Nha Trang vượt qua cảnh quan ngoạn mục của đèo dốc núi rừng cùng những ngôi nhà nhỏ bé ẩn trong những khu vườn cây ăn trái của đồng bào Răglay là đến Công viên du lịch Yang Bay (Khánh Phú, Khánh Vĩnh). Yang Bay tọa lạc trên diện tích 570ha xung quanh là rừng nguyên sinh chập chùng theo triền dốc núi cao. Vào cổng: người lớn 30.000đ/vé, trẻ em 30.000đ/2 vé. Nếu cần hướng dẫn viên thì thuê: tiếng Anh 100.000đ/giờ, tiếng Việt 50.000đ/giờ. Đi xe điện vào thác 10.000đ/vé/khứ hồi. Du ngoạn bằng xe ngựa toàn tuyến 200.000đ/45’. Dạo chơi bằng xe đạp đơn 10.000đ/giờ, xe đạp đôi 30.000đ/giờ. Đáng chú ý, ngay cổng vào có bảng cảnh báo: Mang đồ ăn thức uống vào phạt 50.000đ/bịch. Tuy nhiên khách vẫn thoải mái mang mọi thứ vào. Bảng là… bảng.

Thư giãn bên thác.

Thác Yang Bay 1 cao 80m, dài 200m với nhiều hồ lớn và nhỏ. Hồ lớn có tên Voi Đầm, sâu 16m, là nơi nước chảy cuồn cuộn, không được tắm. Đi dọc bờ hồ, trên con đường dốc đá vài nơi nước rịn chảy từ sườn núi, bờ có tay vịn nhưng bảo vệ vẫn đi theo đề phòng bất trắc. Ngang hồ nhỏ (sâu khoảng 3m) là đập tràn dài 30m được xây dựng bằng xi măng và đá tảng, hài hòa, nước chảy qua lạnh cóng. Qua đập là thác Yang Khang, nhỏ hơn và “hiền” hơn. Tắm thác với áo phao 5.000đ, quần tắm nam 60.000đ, đồ tắm nữ 70.000đ. Tắm xong nằm võng, 10.000đ/chiếc. Sau đó thưởng thức “sơn hào hải vị” do Nhà hàng Yang Khang phục vụ, đáng chú ý: Từ cá sấu có chiên nấm, nướng sả ớt, nướng ớt xanh: 90.000đ/dĩa. Heo rừng có: nướng muối ớt, xào: 90.000đ/dĩa. Nai nướng hoặc xào sả ớt: 90.000đ/dĩa. Các món đà điểu gồm: xào lúc lắc, chiên giòn, nướng ngũ vị, bao tử hấp gừng, bao tử nướng sả ớt, gân xào măng rừng, gân nướng sả: 80.000đ/dĩa. Còn có món xúc xích đà điểu: 30.000đ/cây, ngon, nhưng ăn khá phản cảm vì nó giống như…! Bàn ăn dài theo bờ thác trong bóng mát cổ thụ, khá “quái” là ghế xích đu dùng để ngồi ăn. Ghi giá mỗi chiếc 10.000đ to tướng ngay trên mặt bàn. Vì vậy phần lớn người ta bày thức ăn trên những tảng đá tương đối bằng phẳng cùng nhau vui thú với đồ ăn thức uống đem theo. Nhà vệ sinh sạch đẹp bố trí nhiều nơi.

Trở ra, tại ngã ba Vườn đào – một khu vườn mai anh đào xanh tươi lá, có lẽ khi nở hoa rất đẹp. Đối diện là nhà hàng Yang Bay. Rẽ phải vài trăm thước đến vườn lan. Kỹ sư Huỳnh Thị Kim Loan, 27 tuổi, cho biết nơi đây trồng nhiều loại lan cấy mô, bán giá từ 10.000đ-250.000đ/giò. Cô hưởng lương 1,7 triệu đồng/tháng, đủ sống nhờ rau cải rẻ. Cùng với cô, chăm sóc vườn lan còn có 2 công nhân cấy mô và 2 lao công. (Cả Yang Bay có 150 công nhân). Qua hồ câu cá thư giãn không còn hoạt động, nước xanh ô nhiễm, là khu nuôi gấu, rộng 4.500m2. Đập vào mắt là bức tường thành cao hình vòng cung cao như ngọn đồi, có bậc cấp để lên xem gấu. Bên trong cây cỏ um tùm, chẳng thấy gấu đâu. Trở xuống, đi một quãng, nhiều chuồng gấu nhỏ hẹp xây trong vòng thành. Những chú gấu “ngọ nguậy” rất tội nghiệp trong đó. Nhân viên cho biết có 20 con đang nuôi. Thêm đoạn nữa tới thác Ho Cho. Công nhân đang trồng hoa, tạo cảnh trên sườn núi, khá đẹp. Đang giữa mùa mưa mà thác Ho Cho như con suối nhỏ, chẳng hấp dẫn gì dù được “quảng cáo” là nơi tắm nước khoáng có hai luồng nóng lạnh tự nhiên!

Trở ra cổng có quầy lưu niệm với khá nhiều mặt hàng. Cô Bạch Thị Kim Ngân phụ trách luôn giới thiệu khách mua da voi: dây nịt 110.000đ/chiếc, bóp 120.000đ/chiếc, da voi 100.000đ/miếng. Cô cho biết, da voi là thuốc trị mồ hôi trộm trẻ con (?). Hỏi giết voi lấy da thuộc, cô cười bảo voi chết tự nhiên (?).

Trở ra, ngồi trên xe, một người trong nhóm buột miệng: “Tốn 40.000 đồng khá lãng, thác gì như cái ao nếu so với thác bên Lào, lại nữa đường từ Thành cổ Diên Khánh vào đây có bao nhiêu ngã ba ngã tư mà chỉ có duy nhất một bảng chỉ đường!”.

2-11-2009:

Đêm qua, anh Trương Cao Duy, người địa phương, vấn kế sáng nay không nên đi vùng biển vì sắp có bão, chỉ nên đi núi. Anh đề cử Khánh Sơn, nơi có hang núi người xưa chế tác đàn đá. Hỏi có gì nữa không?, anh cười: “Có mấy em Răglay hát karaoké”. Lắc đầu. Anh chỉ Ba Hồ.

Cảnh quan dưới chân Ba Hồ.

Sáng sớm, anh Duy đến đưa đi Ba Hồ (Vạn Thuận, Ninh Ích, Ninh Hòa), cách Nha Trang khoảng 30km. Con đường từ quốc lộ 1 vào đây hẹp, càng vào sâu càng xấu, khó lái xe. Dọc đường là những ngôi nhà nhỏ bé, bề ngang lớn hơn bề sâu, thấp lè tè, cái xây gạch không tô tường, cái vách đất. Khi xe dừng tránh đường xe ngược chiều, trẻ con từ trong nhà chạy ra xòe tay xin tiền!

Trên đỉnh núi Hòn Sơn, cao 600m, có dòng suối chảy tạo thành ba cái hồ nên đặt tên Ba Hồ. Con đường từ chân núi lên tới đỉnh dài 10km xuyên qua cánh rừng nguyên sinh chằng chịt cổ thụ. “Suối Ba Hồ có độ cao – rộng khác nhau, sinh động và hấp dẫn được nhân dân nơi đây gọi là danh thắng Suối Ba Hồ”, tấm bảng xi măng giả cẩm thạch đen ghi như vậy. Nhưng muốn đọc được phải vẹt miệng những bao cát chồng đống. Ngồi trong quầy giải khát của khu du lịch, nơi bán một số thức uống thông dụng nhưng chẳng thấy có ai bán, mái lá nhiều nơi mục nát nhểu từng giọt nước của cơn mưa lất phất phủ trùm cả không gian. Một nhân viên phụ trách cảnh báo không thể lên xem hồ vì nguy hiểm. Buồn buồn ngắm nhìn dòng suối trước mặt khá nhiều nước chảy qua những tảng đá to, hạ lưu là bãi cát dài xuyên rừng cây xanh rũ lá. Mưa càng lúc càng dầy, đành ra về vì chẳng thể “du ngoạn rừng nhiệt đới, tắm suối và thác nước hùng vĩ, câu cá, bơi thuyền, cắm trại” như tấm bảng treo trước văn phòng khu du lịch. Bảng còn quảng cáo khu nhà nghỉ và quầy lưu niệm nhưng chẳng thấy đâu!

Trở ra, gần đến quốc lộ 1, thấy tấm bảng báo có đường xe lửa băng ngang. Thấy bảng đã “đụng” đường xe lửa rồi, sao đề phòng kịp! Giã từ “con đường đau khổ” của Làng văn hóa (?) Vạn Thuận về Nha Trang, con đường dài theo cảng Lương Sơn, khá nhiều người đứng nhìn sóng biển cao ngất bỏ vòi trắng xóa.

Hai giờ chiều, hẹn anh bạn địa phương Huỳnh Ngọc Minh chở xe gắn máy đi làng mắm. Mưa, không đi được, đành ra quán cà phê. Chia tay anh Minh, lái xe đưa thăm Hội quán Vịnh Nha Trang. Đây là ngôi nhà rường Huế, gồm ba căn. Căn giữa triển lãm ảnh; căn bên phải giới thiệu tranh cát và trầm hương; căn bên trái trưng bày và bán tranh đá quý và sản phẩm làm từ vỏ ốc. Tại căn bên trái, ta như lạc vào thế giới không thể tin được. Đá nhiều hình thù, kích cỡ được đánh bóng đẹp như ngọc. Nhiều bức tranh cẩn đá. Nhiều vỏ sò vỏ ốc chế tác tinh xảo. Món rẻ nhất 70.000đ và đắt nhất 60 triệu đồng. Đặc biệt, nơi đây có trưng bày 2 cây trầm hương (dó bầu, tên khoa học Aquilaria Crassna), mỗi cây cao khoảng 2m, tìm thấy tại Khánh Hòa. Phía sau Hội quán là Hòn Chồng nổi tiếng. Bên phải, phía sau Hội quán là khu bán hàng lưu niệm với nhiều mặt hàng làm từ vỏ ốc vỏ sò. Độc đáo là vỏ sò có tên “Kim khôi nữ hoàng”, giá “hét” 400.000đ/cái (trong khi ở Cầu Đá chỉ rao 250.000đ/cái). Vào cửa tham quan 6.000đ/vé.

Trở về khách sạn, dài theo con đường bờ biển, người dân che dù đứng nhìn sóng biển cao có vòi trắng xòa từng đợt, từng đợt đánh vào bờ. Bão Mirinae đang gần tới. Anh bạn Phan Đình Du, dân Bắc di cư sống gần trọn đời ở Nha Trang đang sống ở Sài Gòn, điện cho biết dân ngoài này khoái đi “đón bão”. Họ thích thú đứng trên bờ biển, trên cầu Trần Phú (song song cầu Xóm Bóng) xem sóng tràn vào bờ chừng 2-3m. Nằm phòng buồn, anh bạn đi cùng rủ đón xe buýt đi Cầu Đá mua cá biển. 3.000đ/chuyến. Chỉ có hàng lưu niệm. Trong gian nhà không tường nhiều người đứng nhìn hòn đảo Vinpearl chìm trong mưa. Nhân viên phụ trách cáp treo cho biết ra Vinpearl bằng cáp treo 300.000đ/người/khứ hồi, đi horsboard khứ hồi 400.000đ/người. Tất cả đều được tham dự các trò chơi miễn phí ngoài ấy. Mưa bão nên chính quyền cấm đi biển.

“Tháp Trầm Hương” tai tiếng.

Đón taxi trở về, đoạn đuờng dài khoảng 9km, 110.000đ. Đường Trần Phú ven biển đẹp với “rừng” dừa, “rừng” dương, đáng tiếc là vài nơi bị nhà hàng, resort che chắn kín mít. Mưa triền miên. Suốt đêm. Có lúc gió rít rợn người. Cứ sợ bão theo cảnh báo của báo, đài. Nhưng anh Minh cười tỉnh queo: “Nha Trang chẳng bao giờ có bão (một số nơi của Khánh Hòa mới có bão) nên người dân háo hức “đón”. Xưa kia người ta tin bão không vào Nha Trang nhờ có Bà (Thiên Y A Na) độ. Còn bây giờ người ta nói bão vào đây gặp “Tháp Trầm Hương” xấu quá vội trở ra”.

3-11-2009:

Người dân đội mưa “đón” bão, xa phía tay phải là Hòn Chồng.

Sáng thức dậy, vẫn còn mưa. Con đường Phạm Văn Đồng, Trần Phú sát bãi biển, nhiều nơi nước ngập nửa thân xe. Chỉ mưa thôi. Mưa tầm tã. Đành lên xe đi Phan Rang (Ninh Thuận) qua con đường vịnh Cam Ranh uốn lượn theo một bên là biển bên kia là núi, đẹp. Người ta nói Nha Trang đẹp ở một nửa kia trên biển, nhưng “đất liền” cũng lắm điều “thú vị” như có người nói: “Đi chơi cho biết Nha Trang. Đi rồi mới biết nó sang hơn mình. Có tắm biển có tắm sình. Có hồ nho nhỏ cho mình tắm chim”. Chắc là vậy, vì chúng tôi mới “cỡi ngựa xem…” Nha Trang lại “đụng” bão Mirinae.

Ăn gì cũng sợ

Hồi nhỏ tôi thường nghe người lớn ta thán: “Khuất mày khuất mặt ăn đại” để chỉ cảnh “cơm hàng cháo chợ”. Hơn nửa thế kỷ sau, việc vệ sinh an toàn thực phẩm chẳng những không bị ngăn chặn, trái lại ngày càng phát triển thêm hơn đến nỗi “ăn gì cũng sợ!”.

Buổi sáng, ra hàng quán ngồi với tô bún riêu, tô hủ tiếu, tô phở hoặc dĩa cơm tấm nóng hổi với những lát thịt bày biện ngon mắt. Những lát thịt tươi rói cùng những sợi bún, sợi hủ tiếu, sợi phở trắng ngần, óng ả nhưng ai biết chúng được làm đẹp và giữ lâu ngày nhờ ướp formol! Ăn xong, nhâm nhi ly cà phê đen. Vẫn là vị cà phê đắng ngọt nhưng sao biết được đó chỉ là “tinh” chứ không phải cà phê nguyên chất.

Buổi trưa không về nhà ghé quán cóc ăn bậy dĩa cơm. Quán khang trang lịch sự hay xập xệ cũng đều là những nơi chất chứa hiểm nguy cho dạ dày, dù ai cũng khen ngon. Không ngon sao được khi thịt tươi, rau cải xanh dờn, dưa chua giòn rụm… Để rồi một hôm đọc báo mới hãi hùng. Mỡ động vật không rõ nguồn gốc bị quản lý thị trường Hà Nội bắt, phần mốc meo, phần đầy giòi bọ. Khi truy nguyên chủ số hàng không nói mục đích sử dụng nhưng ai cũng biết số hàng thậm mất vệ sinh này được tiêu thụ ở nơi nào. Rồi thịt heo, thịt gà, thịt vịt ế chợ, để lâu ngày được ướp phân urea nhằm bảo quản sắc độ tươi ngon, vào tay các hàng quán trở thành những miếng sườn nướng, cánh gà chiên vàng hươm, vịt kho gừng ngậy mỡ ăn đã thèm.

Cánh đàn ông thường tụ bảy tụ ba nhậu nhẹt. Mồi nhậu từ thịt cá. Thịt đã vậy, nên cá cũng đâu thoát khỏi bàn tay “nhào nắn tuyệt vời” của “thương trường”. Độc nhất là thịt rừng. Thứ đặc sản này lúc nào cũng là mồi nhậu rất “bắt”. Càng “bắt” bao nhiêu càng đưa chất độc vào cơ thể nhiều bấy nhiêu. Ai cũng biết thịt rừng được cánh thợ săn ướp uréa chôn giấu tại chỗ hàng nửa tháng trời để rãnh tay đi săn tiếp. Khi thu hoạch nhiều họ trở lại từng nơi đào lên đem về tiêu thụ. Sợ thịt rừng ăn nem cho chắc. Cũng dính. Cơ quan quản lý thị trường thành phố Cần Thơ đã từng bắt giữ một xe chở nhiều bao da heo mốc meo cung ứng cho một cơ sở làm nem địa phương. Tại thành phố này trước đây cơ quan quản lý thị trường còn phát hiện một cơ sở sản xuất thịt chà bông bằng giấy carton đánh tơi ướp gia vị. Dân ăn nhậu thưởng thức món “chỉ bông gòn da cá sấu” (chà bông khổ qua) cứ nức nở khen ngon. Rượu đưa cay cũng vậy. Tốt lắm là pha tinh một loại trái cây với cồn cao độ. Nhưng tệ hại hơn người ta chỉ cần bỏ vài ngàn đồng đã có một bịch “bột thần kỳ” pha 20 lít nước lạnh cho ra rượu gạo hoặc rượu nếp theo yêu cầu với giá hợp túi tiền. Bảo đảm nâng ly uống xong ai cũng chép miệng đánh khà khoái tỉ.

Kể sao xiết sự dối lừa trong chế biến thức ăn của hàng quán nhằm nâng cao lợi nhuận.

Thôi thì ăn cơm nhà. Nhưng vẫn không sao thoát được vệ sinh thực phẩm mất an toàn. Miếng thịt, con cá, đều đã nhiễm độc, do nguồn thức ăn và môi trường sống của chúng. Sợ quá ăn chay. Rau xanh ngằn ngặt không một con sâu là thứ đậm đầy hóa chất diệt côn trùng. Tàu hũ ngon nhờ… hàn the. Nước tương cũng đầy hiểm họa. Vụ “nước tương đen” ầm ĩ một thời khiến ai cũng kinh hoàng vì đã nuốt phải chất 3-MCPD, tác nhân gây ung thư. Ngay cả gạo cũng chẳng còn bổ béo gì, chúng có mặt nhờ thuốc trừ sâu và phân hóa học. Nước uống đâu không thoát khỏi “vòng vây nguy hiểm”. Cẩn thận, uống nước tinh khiết. Có dịp đi tới “hóc bà tó” nào cũng thấy có cơ sở sản xuất loại nước này. Nhưng cơ quan chức năng đã phát hiện khá nhiều nơi đóng chai nước tinh khiết là thứ chẳng khiết và tinh. Càng nói càng kinh sợ. Nhưng không lẽ không ăn, không uống? Thôi thì bắt chước ông bà than câu: “Khuất mày khuất mặt ăn đại!”. Bệnh việc đầy nghẹt người có lẽ vì các nguyên dân trên, bao giờ trời kêu thì mình… “dạ”!./.

Đêm cao nguyên

Click vào hình để xem bản phóng lớn

Thời của những kẻ dối lừa

Thật ra tên chính thức của câu này là “Thời của những kẻ giết người”, tác phẩm mà nhà văn Mỹ Henry Miller đã viết hàng nửa thế kỷ trước. Chúng ta không ở trong thời đó, chỉ mới lân la bước tới ngưỡng “dối lừa” hiện đang “nở rộ” trên thị trường.

Không thể chối rằng không thấy sự việc dối lừa đang diễn ra hằng ngày hằng bữa trong cuộc sống muôn màu này. Đi dài theo đường phố, lề đường đầy dẫy những quầy hàng bán đủ thứ các loại cần thiết cho nhiều người. Bên cạnh những mặt hàng bày biện đẹp mắt là những lời mời rao hoặc dựng bảng quảng cáo, chẳng hạn: “8.000 đồng/1/2kg chôm chôm”. Nhìn thoáng qua ai cũng tắm tắc khen rẻ. “Lừa” vậy đâu bằng chuyện cua biển được cột bằng một “bó dây”!

Để quảng cáo cho các chuyến du lịch đang “mùa” suy thoái kinh tế, các hãng lữ hành đều trưng giá rẻ đến bất ngờ. Mà bất ngờ thật: Du lịch Thái Lan 4 ngày 3 đêm chỉ tốn trên 200 USD một người. Cứ tính xem: tiền vé máy bay đi về, tiền khách sạn 3 sao cũng đã “ngốn” hết số tiền bỏ ra mua tua, lại còn ăn uống, di chuyển nữa. Đem thắc mắc này hỏi một anh chuyên làm tua trong nước, anh cười nói: “Cẩn thận, coi chừng phải đóng thêm nhiều phụ phí cho chuyến bay (vì đi máy bay giá rẻ); rồi ăn nghỉ thất thường, ngày có ngày không…”.

Có thể bị lừa? Cả trong đấu thầu thi công cầu đường. Người ta bỏ thầu thật rẻ. Khi trúng thầu thì làm ngày này sang tháng nọ, công trình vừa mới đưa vào họat động đã xảy ra sự cố. Xem ti vi lúc nào cũng thấy hàng chữ chạy dài cuối màn hình, quảng cáo đủ thứ trên đời, ngắn gọn, hấp dẫn. Nào đoán số điện thoại của bạn và “người ấy” có “hạp” nhau không, số điện thoại của bạn có may mắn không, làm thế nào để biết “người ấy” có yêu bạn không, làm thế nào để biết vận mệnh bạn trong tháng này… Chỉ cần soạn tin nhắn gởi về số máy… là bạn sẽ có ngay kết quả. Làm theo, trước mắt tốn 15.000 đồng tiền cuớc nhắn tin. Còn trong phần dành cho “Thông tin thị trường”, bạn sẽ bắt gặp nhiều “chiêu” quảng cáo đầy hấp dẫn, như: “A lô xinh – Cuộc sống đẹp xinh”, chỉ cần soạn tin nhắn về số máy nào đó tham dự cuộc chơi bạn sẽ trúng được một chiếc Nouvo cáu cạnh trị giá những ba chục triệu đồng. Để thu hút người chơi, họ còn phát thêm hình ảnh và lời “bình” của một vài cá nhân: “A, tôi có được hai trăm ngàn đồng trong tài khoản rồi”, “Thật bất ngờ tôi đã trúng chiếc Nouvo mà cả đời tôi không dám nghĩ tới bằng một vài tin nhắn. A lô xinh – Cuộc sống đẹp xinh dễ chơi quá. Từ nay tôi sẽ chơi tiếp”. Trò chơi từ tin nhắn như vậy đã gây tác hại trầm trọng cho khá nhiều người. Báo Tuổi Trẻ ngày 5-3-2009 đã có bài cảnh giác về trò chơi “Đi tìm kho báu”, vậy mà vẫn có người “chết” vì một trò chơi tương tự có tên “Chiếm hữu”. Anh Nguyễn Mạnh Hưng, người chủ máy điện thoại di động để cháu mình là Dương Thanh Nhật lấy tham dự trò chơi này than: “Cháu tôi đoạt giải thưởng 2 chỉ vàng tương đương 4.200.000 đồng, đổi lại tôi phải gánh chịu hậu quả gần 20 triệu đồng cước nhắn tin”. Chưa hết, “nhờ” trò chơi này mà anh Nguyễn Trung Hiếu, 26 tuổi, chủ nhân số điện thoại 0949450xxx trúng chiếc điện thoại Nokia N86 (trị giá 10 triệu đồng) nhưng “bù lại” anh đã bị “chiếm hữu” tới hơn 147 triệu đồng trong tổng số tiền cước nhắn tin!

Cũng trên ti vi, trong những lần trực tiếp truyền hình các chương trình ca nhạc gây quỹ ủng hộ người nghèo, đồng bào bị thiên tai…, người dẫn chương trình trân trọng giới thiệu người (hoặc đại diện công ty, xí nghiệp) cầm tấm bảng to tổ bố có chữ số tiền họ trao tặng cho đại diện ban tổ chức, rồi cuối màn hình có hàng chữ giới thiệu tên người (công ty, xí nghiệp) ủng hộ số tiền nào đó chạy liên tục. Nghe và thấy cứ tưởng đơn giản, nhưng một giám đốc đài truyền hình than thở: “Trong số những người làm từ thiện thật, cũng có một số… lừa. Họ “chường” mặt lên đó cho oai vì khi chúng tôi đến nhận tiền là cả một chuỗi thời gian dài không có kết quả!”.

Làm từ thiện còn vậy thì trong chăm sóc sức khỏe cũng không thể không có người bị dối lừa. Nhiều người khốn khổ vì lao vào bán hàng đa cấp. Khổ nhất vì người mua cứ tưởng đó là thuốc thần. Đến phòng mạch tư nào bạn cũng “bị” mua thuốc do chính tay vị bác sĩ khám bệnh cấp. Toàn thuốc “trần”, không bao bì, nhãn mác. Uống hết thuốc, trở lại khám sẽ được nhận số thuốc chắc chắn khác vì vị bác sĩ này không có toa thuốc cũ để thực hiện tiếp phác đồ điều trị.

Dối gạt con người đâu đã đáng sợ bằng “lấy vải thưa che mắt thánh”. Năm nào, vía Bà Chúa Xứ ở núi Sam thị xã Châu Đốc, tỉnh An Giang cũng diễn ra trò này. Cúng Bà nguyên con heo quay rất tốn kém lại mất công đem về. Tiện “lợi” hơn hết là mướn con heo quay, cúng xong trả cho chủ. Con heo “quay” lia lịa một ngày không biết bao nhiêu bận, “quay” tới nỗi thối hoắc mà cũng cúng Bà được!

Ngẫm kỹ, chúng ta đang ở “thời của những kẻ dối lừa” làm sao không bị lừa dối. Cốt tủy của sự dối lừa nảy sinh từ lòng tham. Người có sản phẩm hoặc dịch vụ muốn có nhiều tiền để thỏa mãn tiện nghi vật chất đang ngày một “ê hề” trong đời sống. Người “tham dự” cũng vì những thứ ấy mà sa vào bẫy rập… chết người!

Tuy nhiên, rất may số lượng những kẻ dối lừa ấy rất “khiêm tốn” so với số đông bao la người sống lấy đạo dức ở đời làm trọng hôm nay./.

Lan man “tự chế”

Đầu tháng 8-2009, chiếc xe bánh mì “Ba Cô” đã bị công an An Phú “bắt”. Đó là chiếc xe có thùng kiếng đặt trên 2 bánh xe đạp gắn liền với bánh xe đạp phía sau bằng sườn sắt có yên ngồi. “Ba cô” không ngồi mà chỉ đẩy xe đi trên đường. Vài ngày sau, dân ăn bánh mì sành điệu ở quận Ninh Kiều (thành phố Cần Thơ) ngơ ngác khi nhìn Ba Cô có xe bánh mì mới, lạ hoắc, là chiếc xe có thùng kiếng hình chữ nhật đặt trên bốn bánh nhỏ cỡ chiếc dĩa tròn. Dù là xe mới nhưng Ba Cô không dám đẩy trên đường, chỉ để trong khuôn viên Nhà Văn hóa thiếu nhi quận Ninh Kiều. Bởi, chiếc xe mới cũng “sẽ tịch thu bán phế liệu, sung công quỹ” nếu “tham gia giao thông”, vì nó vẫn là xe “tự chế”.

Theo quy định, xe tự chế gồm các loại: xe ba gác, xe lôi đạp, xe lôi máy, xe đẩy…, từ ba bánh trở lên. Nói “xe tự chế” nhưng thực ra những chiếc xe này đâu phải ai cũng có thể “chế” được để sử dụng trong cuộc mưu sinh của mình. Mà, những chiếc xe này đã được bàn tay của khá nhiều người thợ của một xưởng cơ khí nhỏ, gọi là “tiệm sắt” sản xuất. Xưởng cơ khí này có giấy phép cơ quan chức năng cấp và đóng đủ các loại thuế cần thiết để được kinh doanh. Xe “tự chế” đã có mặt ở miền Nam Việt Nam từ hơn nửa thế kỷ nay, góp phần tốt đẹp vào việc giải quyết công ăn việc làm cho nhiều người, đóng góp công sức không nhỏ trong việc vận chuyển người và các loại hàng hóa.

Từ hàng ngàn năm qua, ghe xuồng đã có mặt trên khắp các sông ngòi, kinh rạch Nam Bộ, góp công rất lớn trong việc phục vụ đời sống người dân vùng châu thổ sông Cửu Long. Chúng được ra đời từ các “trại ghe”. Mà những trại ghe này chỉ đóng những chiếc xuồng, chiếc ghe theo kinh nghiệm truyền đời của ông bà với những người thợ làm việc lâu năm. Những trại ghe này đâu chỉ đóng những chiếc ghe đi sông, mà còn cung cấp cho con người những chiếc ghe to lớn, gọi là “tàu” chuyên chở hành khách, ghe chài chở lúa gạo, kể cả những chiếc “tàu cây” ra cả biển khơi đánh bắt hải sản… Theo quan niệm cơ quan chuyên ngành, đó vẫn là những chiếc ghe, chiếc xuồng “tự chế”.

“Tự chế” còn có mặt ở cả những chiếc cầu do những người nông dân “dốt nát” miệt An Giang xây dựng nhiều nơi bắc qua các con kinh rạch của nhiều địa phương. Những chiếc cầu xinh xắn, không biết có đúng kỹ thuật không nhưng chắc chắn vì thấy người và xe cộ qua lại hàng chục năm nay không bị sự cố gì. “Tự chế” còn thấy ở những con đường nông thôn bằng xi măng cốt thép. Những con đường nhỏ bé nhưng nhiều tiện lợi này đã giúp vực dậy vùng nông thôn sâu, nối liền nó với những thị tứ, thị trấn, thị xã, thành phố lớn, do những người “thợ hồ” một nắng hai sương đổ mồ hôi lao động làm thành chứ không do một kỹ sư cầu đường nào thiết kế, bắt tay thực hiện.

Hiểu theo cách đó, “tự chế” có mặt hình như khắp các “hang cùng ngõ hẻm” ở nước ta. Từ hàng bao nhiêu năm nay, báo chí, đài phát thanh, đài truyền hình đã đưa tin, viết bài ca ngợi những “nhà sáng chế không bằng cấp”. Ta đã biết những anh “Hai Lúa” ở Tiền Giang chế ra dụng cụ bao và cắt trái cây chỉ cần đứng dưới đất mà không phải leo lên cây. Ta cũng biết ông Nguyễn Văn Lang chủ cơ sở Tư Sang ở khu phố Cầu Xéo (Hậu Thành, Cái Bè, Tiền Giang) đã từng nghĩ và làm ra chiếc máy gặt đập liên hợp. Ta cũng đâu thể quên ông Văn Đức Quynh người thôn Long Hưng (Hải Phú, Hải Lăng, Quảng Trị) là người sáng chế máy tách hạt bắp mini. Không thể không nhắc tới nông dân Trịnh Văn Thành ở ấp Liên Hiệp 1 (Xà Bang, Châu Đức, Bà Rịa - Vũng Tàu) đã thành công trong việc làm chiếc lò sấy ca cao. Rồi anh nông dân Hoàng Văn Chủ ở xã Quảng Hồng (Lạng Sơn) tuy mới học tới lớp 4 nhưng đã thiết kế ra máy xắt rau. Và, còn biết bao người “chân lấm tay bùn”, chữ nghĩa“khôngđầy lá mít”, không được đào tạo bài bản, chưa có lý thuyết về cơ khí và chế tạo máy, đã lao tâm khổ tứ bền bỉ chế tạo nhiều loại máy phục vụ bản thân, bán rộng rãi cho nông dân.

Nếu theo quan niệm nêu trên thì những chiếc máy góp phần làm tăng năng suất lao động, giải phóng sức người này chẳng qua chỉ là những chiếc máy “tự chế” vì không do một cơ sở quy mô sản xuất và có bản đồ thiết kế chi tiết mang tính khoa học của kỹ sư cơ khí. Tuy nhiên các loại thiết bị này vẫn được phép hoạt động vì không gây ra tai nạn như các loại xe “tự chế”. Nhưng quy trách nhiệm này cho xe “tự chế” là hơi quá đáng, bởi gây ra tai nạn giao thông chủ yếu là do ý thức người điều khiển phương tiện chứ đâu phải do phương tiện. Nhìn ra thế giới, xe “tự chế” vẫn chạy đầy đường, nhất là các nước châu Á. Xe lôi, xe ba gác tại các quốc gia này đâu có chở hàng “cao như núi” và chạy “bất kể chết” như ở nước ta.

--------------------

• Chiếc xe bánh mì, Nguyễn Ngọc Tuyết, Trà dư tửu hậu, Thời Báo Kinh Tế Sài Gòn số 35-2009, ngày 20-8-2009.
  http://www.thesaigontimes.vn/Home/vanhoadulich/vanhoa/22437/